Từ xa xưa, phần lớn người Rơ-măm cư trú trên địa bàn Đông Bắc Campuchia và Đông Nam Lào, chỉ có một bộ phận nhỏ cư trú trên lãnh thổ Việt Nam và là những người có nhiều thế hệ gắn bó với dải rừng ven sông Sa Thầy thuộc vùng đất Kon Tum.

Dân tộc Rơ-măm đứng thứ ba trong số những dân tộc có dân số ít nhất  ở Việt Nam (chỉ cao hơn dân tộc Brâu và Ơ-đu). Ở Kon Tum, người Rơ-măm có khoảng gần 500 người, phần lớn sống tập trung ở khu vực nông thôn tại làng Le, xã Mô Rai, huyện Sa Thầy.

Đời sống sinh hoạt của người Rơ-măm trước đây có nhiều nét riêng biệt so với các dân tộc thiểu số khác. Về hình thái cư trú cổ truyền, người Rơ-măm vẫn tụ cư thành làng (đê), nhưng làng được bố trí theo hình bầu dục, có nhiều cổng, một cổng chính mở ra hướng Bắc; nhà Rông (rôông) được dựng ở giữa làng; quần tụ quanh nhà Rông là nhà ở (nam) làm theo kiểu nhà sàn dài của các gia đình theo song hệ. Trang phục cổ truyền của phụ nữ Rơ-măm có loại váy quấn (hphat, kơtu) và áo cộc tay (nho); nam giới có khố (kleo, bơ neo), áo (ao), tấm choàng (kpen). Người Rơ-măm không có tập quán tạo màu cho nền trang phục, các loại váy, áo, khố, tấm choàng đều được làm bằng vải mộc.

người rơ măm

Họ có tục cà răng. Nam giới còn có tục xăm da. Về ẩm thực truyền thống, lương thực chính là gạo nếp, các loại khác như gạo tẻ, ngô, kê, khoai,…chỉ là lương thực phụ. Thức uống thường ngày là nước lã, khi cử hành nghi lễ hoặc lúc sum vầy thì có rượu cần.

Trong đời sống, dân tộc Rơ-măm có nhiều nghi lễ liên quan đến sức khỏe con người. Cộng đồng đã tích lũy được những kinh nghiệm sử dụng thảo mộc tự nhiên để phòng, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe. Mặc dù vậy, mỗi khi sử dụng cây thuốc đều phải thực hành nghi lễ theo luật tục vì tin rằng có thần ngự trị trong đó.

Chúng ta cùng tìm hiểu về nét văn hóa của người Rơ Măm

Ðặc điểm kinh tế

Người Rơ Măm sinh sống bằng nghề làm rẫy, lúa nếp là lương thực chủ yếu. Khi gieo trồng, đàn ông cầm hai gậy nhọn chọc lỗ, đàn bà theo sau bỏ hạt giống và lấp đất, săn bắt và hái lượm vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế.

Trong số các nghề phụ gia đình, nghề dệt vải phát triển nhất nhưng ngày nay đã suy giảm vì đồng bào đã quen dùng các loại vải công nghiệp bán trên thị trường.

Tổ chức cộng đồng

Ðơn vị cư trú của người Rơ Măm là đê (làng), đứng đầu là một ông già trưởng làng do dân tín nhiệm. Làng Le của người Rơ Măm nay chỉ còn khoảng 10 ngôi nhà ở, có cả nhà rông.

Mỗi nhà có từ 10 đến 20 người gồm các thế hệ, có quan hệ thân thuộc với nhau. Các cặp vợ chồng dù vẫn sống chung dưới một mái nhà, nhưng đã độc lập với nhau về kinh tế.

Hôn nhân gia đình

Việc cưới xin của gia đình Rơ Măm gồm 2 bước chính: ăn hỏi và lễ cưới. Sau lễ cưới vài ba ngày, vợ chồng có thể bỏ nhau, nhưng khi đã sống với nhau lâu hơn thì họ không bỏ nhau.

Tục lệ ma chay

Khi có người chết, sau 1-2 ngày đưa đi mai táng. Nghĩa địa nằm về phía Tây của làng, các ngôi mộ được sắp xếp có trật tự, khi chôn, tránh để người dưới mộ “nhìn” về phía làng.

Người Rơ Măm không bao giờ làm nghĩa địa phía Ðông, vì sợ cái chết sẽ “đi” qua làng như hướng đi của mặt trời.

Nhà cửa

Nhà ở đều có hành lang chính giữa, chạy suốt chiều dài sàn, ở trung tâm nhà có một gian rộng là nơi tiếp khách và diễn ra các sinh hoạt văn hóa nói chung của các gia đình.

Trang phục

Có phong cách riêng trong tạo dáng và trang trí trang phục, đặc biệt là trang phục nữ. Người Rơ Măm có tục “cà răng, căng tai”. Ðến tuổi trưởng thành, trai gái đều cưa cụt 4 hay 6 răng cửa hàm trên. Hiện nay lớp trẻ đã bỏ tục này. Phụ nữ thích đeo khuyên, hoa tai, vòng tay và đeo những chuỗi cườm ở cổ.

Xem thêm: Tìm hiểu về văn hóa và phong tục của người Ơ Đu

Trang phục nam

Nam cắt tóc ngắn ở trần, đóng khố. Vạt trước khố dài tới gối, vạt sau dài tới ống chân. Khố thường dùng màu trắng nguyên của vải mộc. Lưng được xăm hoa văn kín, nhất là những người cao tuổi. Trai gái đến tuổi thành niên phải cưa răng ở hàm trên (4 hoặc 6 chiếc).

Trang phục nữ

Phụ nữ thường để tóc dài búi sau gáy. Aáo là loại cộc tay vai thẳng (không khoét cổ như Brâu), thân thẳng, hình dáng gần vuông giống áo Brâu. Aáo màu sáng (màu nguyên của sợi bông) các đường viền cổ và cửa tay cộc màu đỏ. Gấu áo có dải băng trang trí (cao 1/4 thân áo) bằng màu đỏ, hoa văn hình học.

Váy là loại váy hở màu trắng nguyên sợi bông. Bốn mép váy và giữa thân váy có các đường viền hoa văn màu đỏ với mô típ hoa văn hình học và sọc ngang. Họ thường đeo hoa tai vòng to, nặng xệ xuống.

Người khá giả đeo hoa tai bằng ngà voi, người nghèo đeo hoa tai bằng gỗ. Vòng tay là loại bằng đồng nhiều xoắn. Lý do được chọn của trang phục Rơ Măm chính là màu sắc và phong cách trang trí áo, váy phụ nữ.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here